کوتاه کننده لینک: جنگ اخیر میان نیروهای متجاوز آمریکا و رژیم صهیونیستی با ایران فقط عرصه ای برای نمایش پتانسیلهای نظامی نبود؛ این جنگ لایه عمیق تری از تحول در ساختار قدرت جهانی را نیز آشکار کرد.
به گزارش کوتاه کننده لینک به نقل از مهر؛ در صورتیکه طی دهه های گذشته دولت ها تامین کنندگان اصلی زیرساخت های حیاتی امنیت ملی محسوب می شدند، حال شرکت های فناوری درحال تصاحب بخشی از این جایگاه هستند. اختلاف میان وزارت دفاع آمریکا و شرکت اسپیس ایکس بر سر هزینه های استفاده از شبکه ماهواره ای استارلینک، یکی از روشن ترین نشانه های این جابه جایی قدرت است.
هزینه دسترسی ارتش آمریکا به خدمات استارلینک گران شد
گزارش اخیر رویترز نشان میدهد که همزمان با گسترش تجاوز نظامی ایالات متحده به خاک ایران، مدیران اسپیس ایکس تلاش نموده اند هزینه دسترسی ارتش آمریکا به خدمات استارلینک را به صورت قابل توجهی بالا برند. موضوع ظاهراً یک اختلاف تجاری بر سر تعرفه های ارتباطی بود، اما در واقع پرده از مسئله ای مهم تر برمی دارد. بر همین اساس، زمانی که یک دولت برای اجرای عملیات نظامی خود به زیرساختی وابسته می شود که در مالکیت یک شرکت خصوصی قرار دارد، مرز میان قدرت دولتی و قدرت شرکتی به شدت مبهم می شود.
استارلینک؛ زیرساختی که از سرویس اینترنتی فراتر رفت
استارلینک در شروع راه به عنوان پروژه ای برای ارایه اینترنت پرسرعت ماهواره ای معرفی گردید. اما جنگ اکراین و سپس درگیری های نظامی غرب آسیا نشان دادند که این شبکه حال به یکی از مؤلفه های اصلی جنگ مدرن تبدیل گشته است. شبکه ای متشکل از حدود ده هزار ماهواره در مدار زمین، امکان برقراری ارتباط پایدار در مناطق بدون زیرساخت مخابراتی را فراهم می آورد.
چنین قابلیتی برای پهپادها، سامانه های بدون سرنشین، نیروهای عملیاتی و مأموریت های هدف گیری دقیق اهمیت حیاتی دارد.
بر اساس گزارش رویترز، در زمان شروع عملیات آمریکا مقابل ایران، ترمینال های «استارشیلد»، به عنوان نسخه نظامی استارلینک در بیشتر از 12 سیستم پهپادی مورد استفاده بودند.
در این میان، پهپاد انتحاری لوکاس (LUCAS) به یکی از محورهای اصلی اختلاف میان پنتاگون و اسپیس ایکس تبدیل شد. این پهپاد که از نظر فنی شباهت هایی با پهپادهای ایرانی شاهد دارد، برای شناسایی، پرسه زنی و حمله به اهداف طراحی شده است. بر همین اساس، استفاده گسترده این سیستم سبب شد اهمیت ارتباطات ماهواره ای استارلینک بیشتر از پیش آشکار شود و بنابراین اسپیس ایکس هم موقعیت خودرا برای بازبینی در قیمتها مناسب ببیند.
منطق اقتصادی اسپیس ایکس؛ قیمت گذاری مبنی بر ارزش عملیاتی
با ادامه جنگ رمضان، اسپیس ایکس اعلام نمود ارتش آمریکا در عمل از سطحی از خدمات بهره می گیرد که به رده ارتباطات هوایی نزدیک است، در صورتیکه هزینه ای متناسب با خدمات زمینی یا متحرک پرداخت می کند.
طبق گزارش رویترز، هزینه ای که پیشتر برای هر ترمینال پرداخت می شد حدود پنج هزار دلار بود، اما اسپیس ایکس ادعا نمود ارزش واقعی خدمات مصرفی نزدیک به بیست و پنج هزار دلار در ماه است. پنتاگون هم در مقابل استدلال کرد که این تعرفه برای هواپیماها طراحی شده و نمی توان آنرا برای پهپادهای انتحاری به کار برد که فقط برای چند دقیقه یا چند ساعت از ارتباط ماهواره ای بهره می برند.
سرانجام وزارت دفاع آمریکا با افزایش قیمت موافقت نمود و با اتخاذ این تصمیم تقریبا هزینه هر پهپاد لوکاس دو برابر شد. به باور کارشناسان نظامی، این رخداد نشان میدهد معیارهای سنتی خریدهای دفاعی در رویارویی با زیرساخت های دیجیتال جدید با چالش های جدی رو به رو شده اند. در گذشته دولت ها عمدتا تجهیزات فیزیکی خریداری می کردند، اما حال بخش مهمی از توان رزمی به خدمات نرم افزاری، شبکه ای و داده محور وابسته است که امکان تغییر سریع قیمت در آنها وجود دارد.
انحصار فضایی و بحران فقدان جایگزین
متخصصان همین طور اذعان دارند که ریشه اصلی نگرانی پنتاگون در موضوع قیمتها نیست، بلکه در نبود انتخابهای جایگزین نهفته است. بر مبنای اطلاعات انتشار یافته، منظومه ماهواره ای اسپیس ایکس بیشتر از ۶۰ درصد ماهواره های فعال این نوع در مدار زمین را در اختیار دارد. پروژه هایی نظیر وان وب یا شبکه های درحال توسعه آمازون هنوز فاصله قابل ملاحظه ای با ظرفیت عملیاتی استارلینک دارند.این شکاف فناورانه سبب شده است دولت آمریکا در موقعیتی قرار گیرد که یکی از کارشناسان مرکز مطالعات راهبردی و بین المللی (CSIS) آنرا «قرار گرفتن دولت در موضع ضعف در مقابل اسپیس ایکس» توصیف کرده است. برعکس پیمانکاران سنتی دفاعی، اسپیس ایکس فقط به بودجه دولتی متکی نیست. این شرکت از بازارهای تجاری گسترده، خدمات پرتاب فضایی و کارهای دیگر درآمد کسب می کند و بنابراین در مذاکرات با دولت آمریکا از قدرت چانه زنی بیشتری برخوردارست.
به بیان دیگر، وابستگی دولت به شرکت بیشتر از وابستگی شرکت به دولت شده است؛ وضعیتی که در تاریخ روابط میان دولت آمریکا و صنایع دفاعی کم سابقه بشمار می رود.
درس اوکراین؛ مخاطرات تمرکز قدرت در دست یک بازیگر خصوصی
پرونده اخیر اولین هشدار درباره ی دستاوردهای وابستگی نیروهای مسلح آمریکا به استارلینک نیست. در جنگ اکراین هم تصمیمات ایلان ماسک درباره ی فعال یا غیرفعال شدن خدمات استارلینک در بعضی مناطق عملیاتی، تأثیر مستقیمی بر روند عملیات نظامی داشت. گزارش های پیشین رویترز نشان می دهند که محدودیت دسترسی به شبکه در بعضی مناطق، عملیات ضدحمله نیروهای اوکراینی را با اختلال مواجه کرده است.
نمونه دیگری از این لطمه پذیری در آزمایش های نیروی دریایی آمریکا مشاهده شد؛ زمانی که یک اختلال سراسری در شبکه استارلینک ارتباط شناورهای نظامی بدون سرنشین را قطع کرد. این موارد یک واقعیت راهبردی را برجسته می کنند. بر همین اساس، هرچه نقش استارلینک در معماری فرماندهی، کنترل و ارتباطات نظامی افزایش یابد، اختلال فنی، تصمیمات مدیریتی یا اختلافات تجاری این شرکت هم می تواند به متغیری امنیتی تبدیل گردد.
بعد دوم نبرد اسپیس ایکس و پنتاگون
اختلاف میان پنتاگون و اسپیس ایکس تنها به پهپادها محدود نبود. گزارش رویترز از مناقشه دیگری هم پرده برمی دارد که اهمیت سیاسی بیشتری دارد. بر طبق این گزارش، بعد از اتخاذ تدابیر امنیتی شورای عالی امنیت ملی برای اعمال محدودیت های ارتباطی در ایران، دولت آمریکا بدنبال راهکاری برای فراهم کردن دسترسی مستقیم به اینترنت ماهواره ای در ایران بود. ایده اصلی، استفاده از فناوری «Direct-to-Cell» بود؛ سیستم ای که امکان اتصال مستقیم تلفن های همراه به ماهواره را بدون احتیاج به ترمینال های زمینی فراهم می آورد و از نظر کارکرد به خدمات نسل پنجم شباهت دارد.
اما هنگامی که مذاکرات شروع شد، اسپیس ایکس پیشنهادی خیلی پرهزینه ارائه نمود. طبق گزارش رویترز، این شرکت جهت راه اندازی این توانایی رقمی تا ۵۰۰ میلیون دلار و برای بهره برداری ماهانه آن حدود ۱۰۰ میلیون دلار درخواست کرده بود. این ارقام سبب نگرانی مقامات دفاعی آمریکا شد و بار دیگر مسئله قیمت گذاری در وضعیت وابستگی راهبردی را به مرکز توجه بازگرداند.
آینده امنیت ملی در عصر شرکت های ابرفناور
تقابل اخیر اسپیس ایکس و دولت آمریکا را نباید فقط یک اختلاف مالی میان یک شرکت و نهاد دولتی تلقی نمود. آنچه در این پرونده مشاهده می شود، نشانه ای از ظهور شکل جدیدی از قدرت در نظام بین الملل است؛ قدرتی که نه از راه قلمرو جغرافیایی، جمعیت یا توان نظامی سنتی، بلکه از راه مالکیت زیرساخت های دیجیتال و شبکه های فناوری اعمال می شود.
در قرن بیستم، دولت ها مالک شبکه های حیاتی بودند و شرکت ها برای مشارکت در پروژه های ملی به دولت ها وابسته بودند. در دهه سوم قرن بیست ویکم، شرکت هایی مانند اسپیس ایکس، گوگل، آمازون و مایکروسافت درحال تبدیل شدن به صاحبان بخشی از زیرساخت های حیاتی حکمرانی، ارتباطات و امنیت هستند. هرچه این روند عمیق تر شود، دولت ها ناچار خواهند بود میان استفاده از نوآوری های بخش خصوصی و پیشگیری از ایجاد وابستگی راهبردی تعادل برقرار کنند.
اختلاف پنتاگون و اسپیس ایکس بر سر استارلینک در واقع اولین نشانه های یک چالش بزرگ تر است؛ چالشی که به این پرسش بنیادین ختم می شود: در عصر شبکه های ماهواره ای، هوش مصنوعی و پلت فرم های جهانی، صاحب واقعی قدرت چه کسی است؛ دولت ها یا شرکت هایی که زیرساخت های حیاتی را در اختیار دارند؟
به اجمال، با ادامه جنگ رمضان، اسپیس ایکس اظهار داشت ارتش آمریکا در عمل از سطحی از خدمات بهره می گیرد که به رده ارتباطات هوایی نزدیک است، در صورتی که هزینه ای متناسب با خدمات زمینی یا متحرک پرداخت می کند. بر اساس گزارش رویترز، هزینه ای که پیش تر برای هر ترمینال پرداخت می شد حدود پنج هزار دلار بود، اما اسپیس ایکس ادعا نمود ارزش واقعی خدمات مصرفی نزدیک به بیست و پنج هزار دلار در ماه است. بر اساس گزارش رویترز، این شرکت جهت راه اندازی این قابلیت رقمی تا ۵۰۰ میلیون دلار و برای بهره برداری ماهانه آن حدود ۱۰۰ میلیون دلار درخواست کرده بود. آن چه در این پرونده مشاهده می شود، نشانه ای از ظهور شکل جدیدی از قدرت در نظام بین الملل است؛ قدرتی که نه از راه قلمرو جغرافیایی، جمعیت یا توان نظامی سنتی، بلکه از راه مالکیت زیرساخت های دیجیتال و شبکه های فناوری اعمال می شود. در قرن بیستم، دولت ها مالک شبکه های حیاتی بودند و شرکتها برای مشارکت در پروژه های ملی به دولت ها وابسته بودند.